x

Elektronik seçim nasıl bir şey, yurtdışında hangi ülkeler uyguluyor, Türkiye için durum ne?

elektronik-oylama30 Mart yerel seçimleri sonrası beşinci güne girmemize rağmen seçim sonuçları henüz tamamen kesinleşmiş değil. Seçimler sonrasında il ve ilçe belediyeleri bazında çok sayıda itiraz yapılırken başkanlığın el değiştirdiği bölgeler dahi oldu.

2014 yılında, artık tüm siyasilerin kampanyalarında sosyal medya ve dijital mecralara fazlasıyla önem verdiği -ABD’de yapılan başkanlık seçimine sosyal medyanın etkisi hakkındaki oldukça güzel bir analiz için, buyrun– bir dönemde, tüm bunlar yaşanırken insanın aklına elektronik oylamanın ne olduğu, hangi ülkelerde tercih edildiği ve nasıl bir geçiş sürecinin yaşanacağı gibi şeyler gelmiyor değil. Biz de bu yazıda sizlerle elektronik oylama (e-oylama/e-voting) hakkında bazı bilgiler paylaşmaya karar verdik.

Elektronik oylama, insanların oylarını diledikleri lokasyondan ya da devletin belirlediği lokasyondan yapmasına göre ikiye ayrılıyor. Teknik olarak her elektronik oylama internet üzerinden gerçekleşmek zorunda değil, barkod ya da benzeri teknolojilerin bizim günümüzde kullandığımız mühür ve oy pusulasının yerini alması işlemi de elektronik oylamaya giriyor. Yani internetten yapılan elektronik oylama, (i-oylama diyebiliriz) elektronik oylamanın bir alt kümesi. Bu yazıda ise genel olarak i-oylama’dan bahsedeceğiz.

Hangi ülkeler elektronik oylamayı denedi?

Bugüne kadar elektronik oylama yolunu seçen ülkelerin sayısı tahmin edebileceğiniz gibi oldukça fazla. Örnek olarak Birleşik Krallık, Hollanda, İtalya, Brezilya, Kanada, Estonya, Avustralya, ABD ve Fransa‘yı verebiliriz. Tüm bu ülkeler haricinde Avrupa Birliği’nin de bu konuda ciddi çalışmaları olduğunu hatırlatalım.

Tarih sahnesinde kabul edilen ilk elektronik seçim 2001 yılında, Avustralya’da yapılmış. İnternet üzerinden yapılan ilk elektronik seçimse (i-oylama) 2007 yılına dayanıyor. Günümüzdeyse örneğin Estonya’da halk, mobil cihazları üzerinden diledikleri lokasyonda oylamaya katılabiliyor.

Peki internet üzerinden elektronik seçim Türkiye’de ne kadar mümkün?

Ülkemiz yeni TTK (Türk Ticaret Kanunu) ile birlikte dünya üzerinde borsaya kote olan tüm şirketlerin yönetim kurulu toplantılarını elektronik ortamda yapabildiği -aynı zamanda oylamalar da dijital olarak gerçekleşiyor- ilk ülkelerden biri oldu. Diğer yandan e-Devlet ve e-Okul gibi hali hazırda işleyen sistemleri de hatırlatabiliriz. Ancak elektronik oylama altyapısı için tüm bunlardan farklı olarak konunun bir de halka dokunacak olan donanım boyutu var.

Yukarıda da bahsettiğimiz gibi elektronik oylama aslında ikiye ayrılıyor. İnsanların evlerinden ya da diledikleri yerden katılabildikleri versiyonu bir kenara koyacak olursak; tüm ‘sandıklarda’ kioks ya da benzeri bir bilgisayarın yer alması gerekiyor. Belki sandık sayısı yani bilgisayar adeti azaltılabilir ama insanların ulaşım/yakınlık problemi yaşamaması adına ülkenin dört bir yanına bu bilgisayarın ulaşması ve seçimin sağlıklı şekilde tamamlanabilmesi için sorunsuzca hizmet vermesi gerekiyor.

Tabii elektronik seçim ilk olarak belirli pilot bölgelerde uygulanıp sonrasında ülke geneline yayılabilir, bu durum da seçenekler arasında.

elektronik-oylama-2

Şu an seçimler nasıl düzenleniyor?

Ülkemizde düzenlenen seçimlerde süreç, İçişleri Bakanlığı’na bağlı olan adrese dayalı nüfus sistemi çerçevesinde oluşturulan seçmen kütük listeleriyle başlıyor. Bu listeler gerek muhtarlıklara asılıyor gerekse online olarak kontrol edilebiliyor. Yapılan itirazlar ve düzenlemeler sonucu nihai seçmen listeleri ortaya çıkıyor. İnsanların seçim günü kullandıkları oylar ise YSK görevlileri tarafından -parti ve sivil toplum kuruluşları temsilcileri eşliğinde- sandık başlarında elle sayılıyor.

Sonrasında manual olarak sayılan bu oylar YSK’nin bir süredir kullandığı seçim yazılım SEÇSİS üzerine giriliyor. Bu arada ilk olarak bu seçimde sandık görevlileri tarafından oluşturulan sansık sonuç tutanağının da SEÇSİS’e yüklendiğini belirtelim. SEÇSİS’e girilen bu veriler eş zamanlı olarak hem YSK (Yüksek Seçim Kurulu) hem de siyasi parti yetkilileri tarafından görüntülenebiliyor.

Bu arada SEÇSİS, Java programlama dili ile kodlanan, veritabanı olarak da Oracle kullanan bir yazılım. Yazılım her ne kadar kendi içinde Linux temelli olsa da görevlileri Windows bilgisayarlar üzerinden SEÇSİS’e ulaşıyor. Bir dönem Yunanistan’da da kullanılan yazılımın, muhalefetin itirazları sonucu kullanımına son verilmiş. Ayrıca SEÇSİS adı verilen yazılım, ABD’de de artık kullanılmıyor. Ülkemizde ise SEÇSİS 2007 seçimlerinden bu yana ülkemizde kullanılıyor.

30 Mart’taki yerel seçiminden bazı rakamlar:

  • 52 milyon 695 bin seçmen (elektronik seçimin uygulandığı ABD’de bu rakam ülkemize göre 3 katın üzerinde)
  • Geçen seçimlere göre 2 milyon 505 bin yeni seçmen
  • 540 bin 669 engelli seçmen
  • 194 bin sandık (cezaevleri hariç)
  • 141 milyon 654 bin adet seçim pusulası

İnternet üzerinde çalışacak elektronik seçim yazılımı nasıl olmalı?

Tüm bu bilgiler ışığında ya bizzat devletin üreteceği ya Türkiye’de bir yazılım şirketi tarafından geliştirilecek ya da yurtdışında hazırlanacak/hazırlanmış bir yazılımın şeffaflık ve teknoloji kullanımı ilkeleri doğrultusunda belirli özellikleri muhakkak taşıması ve hemen yukarıda bahsettiğimiz seçmem kütüğü yapısı ile uyumlu olması gerekiyor. Örneğin yazılım üzerinde oylama sonuçlarının YSK görevlileri ve partiler tarafından aynı anda kontrol edilebilmesi, hatta vatandaşların da erişebilmesi oldukça önemli.

Açık kaynak ve hatta Linux üzerinde çalışan ve ayrıca kullanılan bir yazılımın şeffaflık konusunda güven vereceğini söyleyebiliriz. Tabii hangi vatandaşın hangi partiye ya da adaya oy verdiği sorusunun cevabı da veritabanında anonim olarak tutulmalı.

Diğer önemli konuysa kullanılacak olan yazılımın çalışacağı ve bizzat seçmenler tarafından kullanılacak olan donanım yani bilgisayar. Bugün herhangi bir fuar ya da organizasyon için bir kioks (özel bir kasaya sahip bilgisayar denebilir) kiralamak (1 gün için) istediğinizde ortalama olarak 600 TL gibi bir rakamı gözden çıkartmanız lazım. Bu rakamı 194 bin seçim sandığı üzerinden düşünecek olursak, kaba bir hesapla 120 milyon TL gibi bir bedele ulaşılıyor.

Oy kullanılan her bir sandığın mutlaka bir kiosk ile aynı şekilde hazırlanması mı lazım yoksa sandık sayısı azaltılabilir mi bu noktada akıllara gelen ilk soru. Donanım konusunun diğer bir kritik noktasıysa bu kiosklarda görevli olacak olan personelin yetiştirilmesi ve tüm ülkeye dağıtılması olsa gerek.

Türkiye için yaklaşık olarak 1 sene sonra gerçekleşek genel seçimlerde i/e-oylama’ya geçilmesi hayalci bir yaklaşım olabilir. Ancak belirlenecek pilot bölgeler ile bu çalışmalara başlanması ve kullanılan yazılımın daha şeffaf hale getirilmesi hemen bugünden üzerinde çalışılmaya başlanabilecek hedefler.

Yorumlar (19)

  1. Yusuf Dursun |

    Ülkemizde de artık elektronik sisteme geçilmesi şart, her seçim sonunda partilerin itirazları oy kullanan biz seçmenlerin gücüne gidiyor ve hakkımızın yenmesine sebep oluyor. Saçma gerekçeler ile geçersiz sayılan oyları da hesaba katmıyorum, eğer onları da hesaba katsak belki bir çok şehirde partilerin pozisyonları değişebilir.

    Lakin siyasiler değişmez gene buna da itiraz ederler, yenilen pehlivan güreşe doymazmış 🙂

    Cevapla
  2. İbrahim ÖZKAN |

    Biz normal seçimi dürüst, sağlıklı, hile yapmadan gerçekleştiremiyoruz. Şuan ki seçimlerde çoğu insanın kafasında soru işaretleri var. Örn. Yalova’da 1 oy farkla AKP kazanmıştı. İtiraz edilen sandıklarda tekrar sayım yapıldı CHP’nin +6 fazla oy aldığı sonucuna varıldı. Tüm oylar sayılsa ne olurdu bilmiyorum! Bunun gibi birçok örnek var, kasıtlı ya da kasıtsız en masum haliyle mevcut oyları sisteme geçirirken bile kaydırmalar, yanlışlıklar yapılıyor. Hileleri saymıyorum.

    Ülkemizde çoğu konuda şaibe var. ÖSYM sınavlarında vs. O yüzden ona gelene kadar düzeltmemiz gereken o kadar çok şey var ki.

    Cevapla
  3. Bu uygulama ve ya e-oylama adına her nederseni deyin, bizim ülkemizde olma ihtimalini düşünüyorumda..bunu ben yaşadığım süre boyunca göremem…

    Cevapla
  4. Bu tarz bir uygulama Türkiyede olsa çok rahatlıkla hile yapılır. Kimsede sonuçları karşılaştıramaz. Hile yapan için daha elverişli bir ortam sağlanmış olur. Günümüzde Aselsanın yapmış olduğu kriptolu telefon, o telefonu geliştiren kişiler tarafından dinlenirken böyle bir teknolojiye daha hazırmıyız bilemiyorum.

    Cevapla
  5. Hasan Deger |

    Kiralık makinalarla güvenliğin sağlanabilmesi mümkün değil. Kaldı ki o yazılımı geliştiren ekip satın alınabilir. Yurt dışından alsan yazılımı direk istediklerine oynayacak şekilde yazılımı modifiye ederler. Anlayacağınız 75 milyon nüfus ve bu insanlarla dijital seçim zor. Güvenliği sağlayamazsınız. Sağlasanızda sağladığınıza dair insanları ikna edemezsiniz. Seçimin ertesi günü sandikları hacklediler AYM ye başvuracağız diyen insanlar görebilirsiniz.

    Ancak seçim sistemi daha basit hale getirebilir. 6 yaşında çocuğun bile oy kullanabilecek akışta zarf ve damga sistemi geliştirilebilir.

    -Oy pusulalarındaki logolar mutlaka renkli olmalı
    -2, 3 zarf olayı kalkmalı..
    -Meclis üyesini ayrı, başkanı ayrı muhtarı ayrı seçmek bir zahmet. Buna siyasi bir çözüm bulup tek seçenek haline getirmeliler.
    -Oy pusulasındaki fontlar yaşlı ve gözü görmeyenlere göre ayarlanmalı..
    vb.

    Cevapla
  6. Benim çok daha basit bir çözümüm var.. Normal oylama yapılacak ama sadece oy sonuçları tabletteki bir yazılıma girilecek. Bu yazılıma girilen oy sonuçları tüm sandık kurulu üyeleri tarafından imzalanacak. Elektronik imzalı bir veride en ufak bir değişiklik halinde ya da bir imzanın çıkarılması ya da eklenmesi halinde veri geçersiz olur.
    İmzalanmış veri internetten SEÇSİS’e ve tüm partilere gönderilir, ek olarak USB tokenlerda da yedeklenebilir.

    Bunun için bir kampanya açtım:

    http://www.change.org/tr/kampanyalar/cemil-çiçek-sayım-sonuçları-kağıtlara-değil-tablet-bilgisayarlara-girilsin-ve-elektronik-imza-kullanılsın

    Cevapla
    • O iş yaş Müge.

      Birincisi hiçbir şekilde hardcopy’ si olmayan bir sistem güvenilemez.
      ikincisi hiçbir cihaz yedeksiz bıraklamaz
      üçüncüsü elektronik her sistemin bir arka kapısı vardır. Bunu kimse bulmak yıllar alabilir..

      Ahlaksızlık varsa, hırsızlığın önüne hiçbirşeyin geçemeyeceğini oceans 11 gösterdi.

      Cevapla
      • Müge Çevik |

        Tüm sorularınızın cevaplarını kampanyamda belgeleriyle ispatladım. Lütfen tüm yazdıklarımı okuyun. Oy sayım sonuçlarını 5 sandık kurulu üyesi tarafından arka arkaya imzaladıktan sonra Seçsise ve tüm partilere internet üzerinden gönderilecek, ek olarak tüm partilerin sandık kurulu üyeleri imzalı veriyi usb tokenlara kopyalayabilir. Imzalı veri partilerde olduktan sonra SEÇSİS’e ya da YSK’da veri değiştirilirse bunu ispatlamanız çocuk oyuncağı.

        Ama şu anki sistemde nasıl oldu? 45ler 145 yapıldı. Bu tutanakların hepsinin kopyası diğer partilerde olsaydı bunları ispatlamak da kolay olacaktı ama nasıl olduysa, o tutanaklar verilmedi kayboldu falan filan..

        Şu anki sistem çok mükemmelse niye insanlar twitterda şurda burda tutanak aradılar??

        Lütfen o iş yaş demeden bana bilimsel nedenlerle gelin ve nasıl hile yapılabileceğini bana ispatlayın..

  7. mehmet demir |

    Seçimlerde görev almış, o oyları elle saymış biri olarak söyleyebilirim ki çok ihtiyacımız olan bu sistem ile oy kullanamayacak bir çok insan var. Her sandıkta en az 10 kişi (istanbul için) var okuma yazması olmayan veya en son ilkokulda kalem tutmuş kitap okumuş olan. Sandığımızdan çok fazla insan telefon kullanmıyor-kullanamıyor. E sisteme geçildiğinde bu turdeki vatandaşlara alternatifler sunmak gerekecektir. Ben sayım gibi işlemler için bizi birçok eziyetten ve teredütten kurtaracak bu sistemin ülkemize tam olarak uygun olmadığını düşünüyorum. Bize daha çok hibrit birşeyler lazım.

    Cevapla
  8. Estonya zaten açık kaynak olarak veriyor bu elektronik seçim yazılımını.

    https://github.com/vvk-ehk/evalimine
    https://github.com/vvk-ehk/ivotingverification

    Cevapla
  9. Seçimler optik okuyucular ile yapılabilir, partiler optik kağıtlarında yer alsın.. böyle bir sistem de düşünülebilir.

    Cevapla
  10. Kağıt üzerinde hile yapan veri üzerinde her türlü hile yapar.

    Cevapla
  11. Elektronik seçim belki de çok daha güvenli olabilir. Hep insanın aklına kırılabilir mi, elektronik ortamda hile daha kolay deniliyor ancak seçimlerde gördük ki hile gayet bu düzende de yapılabiliyor. Pilot olarak küçük şehirlerde başlanabilir bu uygulamaya ve bence çok da güzel olur.

    Cevapla
  12. Elektronik oylama kesinlikle mümkün değildir. Her oy kullanacak kişiyi dijital olarak fişlemiş olursunuz. Kime oy verdiği databasete kayıtlı olacak sonuçta. Artı bir de işin hile boyutu var.

    Cevapla
    • mehmet oğuzhan koç |

      Ben direk çok güvenli bir sistem yapayım hemen size.
      Türkiye cumhuriyetinde yaşayan kişilerin daha ahlaklı olması için çalışmalar yapılsın 1*2 yıl içindede olmasa bile ben garanti veriyorum 50 sene sonra hile hurda devri kalklar kaldıkı a partisi b partisi m partisi hepimizde bir ahlak eksikliği var dostlar tek çare ahlak eğitimi biz olmasak bile çocuklarımız daha iyi bir türkiye ve seçim yapabilir olacaktır.

      Cevapla
  13. Dürüst bir dünyada insanlar kağıt israfını düşünüp buna geçerdi,

    ama mevcutlar kontrol peşinde, hile ile de olsa.

    ki tekbaşına da değiller, uluslararası güçlerin verdikleri yöntemlerle de çaba gösteriyorlar, amaçları ülkeyi ileri götürmek de olmadığı kesin diye düşünüyorum.

    Bu tür şeyleri bayadır destekliyorum,

    hatta sadece seçim değil, devamlı GERÇEK demokrasi için kullanılıyor, sıvı (liquid) democracy, electronic democracy,

    başka değişle Doğrudan, (direct) democracy ile ülke yönetimi gerçek demokrasiye ulaşır.

    ama onu istemeyen güçlü insanlar var, çünkü bir ülkeyi kontrol etmek için kitleleri kontrol etmek kolay değil,

    birkaç insanı kontrol etmek çok daha kolay.

    Onun için hantal tutulması istenir.

    Cevapla
  14. Bu sistem bizim ülkede tutmaz tutarsa birilerinin hesapları tutmaz 🙂

    Cevapla
    • Yaw hileyi hurdayı boşverin… onu zaten analogta olsa elektronik de olsa yapıyorlar ve yapacaklar da.. siz trabzonun Vakfıkebil ilçesinin Deregözü Köyündeki 70 yaşında ki bankamatik dahi görmemiş Canım Ayşe neneme nasıl elektronik oyu anlatıp kullandıracaksınız bir onu söyleyin 🙂
      Bu iş bir nesil sonraki iş.. ben 34 yaşındayım şu an.. bir 20 yıl sonra herkez elektronik oy kullanacak kadar teknolojiye aşina olabilir.

      Cevapla
  15. sürece parmak izi dahil edilebilir. zaten şuanda hastanelerde parmak izleri toplanmaya başladı.

    Cevapla

Bir Cevap Yazın