x

Girişimciler İçin Zamanlama Her şeydir!

Konuya biraz aşina olan herkes girişimciliğin dışarıdan göründüğü kadar kolay bir iş olmadığını biliyordur. “Kendi işini yapmak” heyecan verici bir düşünce olsa da, bu düşünceyi gerçeğe dönüştürme sürecinde hesaba katılması gereken sayısız konu, göze alınması gereken pek çok risk bulunuyor.

Zaman zaman bu konularla ilgili özel yazılar yayınlıyoruz. Bugün de bir girişimci için hayati olabilecek bir konu olan zamanlamadan bahsedeceğiz. Ne zaman şirketleşmek gerektiğinden, yatırımcılarla ne zaman konuşmak gerektiğine ve hatta çıkış için doğru zamanlamanın ne olduğuna kadar konunun farklı noktalarına değineceğiz.

Tahmin edebileceğiniz gibi bu yazı öncelikli olarak internet girişimcilerine hitap ediyor. Yine de farklı alanlardaki girişimcilerin de işine yarayabileceğini umuyorum.

Başlamadan önce buradaki yorumların kişilere ve durumlara göre farklılık gösterebileceğini de hatırlatmakta fayda var. Mümkün olduğu kadar genel koşullara göre hazırladığım bu konuda mutlaka istisnalar vardır. Hatta bu konuyla ilgili farklı görüşlerinizi, tecrübelerinizi yorumlarda paylaşırsanız, herkesin faydalanabileceği daha zengin bir kaynak oluşturabiliriz…

Ne Zaman Şirket Kuracaksınız?

Girişim ile şirketleşme aynı şey değildir. Aileniz ile birlikte yaşadığınız odanızda girişiminizi geliştirmek için çalışır ve büyük hayaller kurarken yan odadan “Bizim çocuk da bir baltaya sap olamadı” sözlerini duymak çoğu girişimcinin kendini ispat isteğiyle, biraz hızlı hareket ederek erken şirketleşmesine neden olabilecek bir faktör.

Ama bu örnekten daha sık girişimcilerin kendi heyecanlarına kapılarak henüz gerçek bir ihtiyaç yokken şirketleştiklerini görüyoruz. Bunda şirketi girişim ile bir tutma yanılgısının da payı var. Aslında şirket girişiminiz için bir araçtan başka bir şey değil. Yasal bir şekilde gelir elde etmek için şirket kurmak şart ama henüz gelir elde etmediğiniz dönemde bir şirkete gerçekten ihtiyacınız var mı?

Şirketi ancak kullanacağınız zaman kurmalısınız. Henüz gelir elde etmiyor olabilirsiniz ama girişiminiz için yapacağınız masrafları, şirket masrafları olarak göstermeniz gerekiyorsa şirketleşmek iyi bir fikir olabilir.

Fakat şirket kurduğunuzda pek çok yan masrafında otomatik olarak karşınıza çıkacağını hesaba katmalısınız. Özellikle de düşük bir giriş sermayesine sahipseniz daha projenin ortaya çıkmasına bir yıl verken Bağkur ödemeleri, müşavir masrafları, kira stopajı gibi yüklerin altına girmek için erken olabilir.

Ürünü Ne Zaman Piyasaya Çıkartacaksınız?

Bir girişimin ayakta kalabilmesi için en önemli faktör hızlı bir şekilde gelir üretebilir hale gelmesi. O yüzden Guy Kawasaki’nin önerdiği gibi “Ship, then test” yani ürünü piyasaya çıkartın ve sonra test edin. Ürün hazır olur olmaz piyasaya çıkartmak ve sonrasında güncellemeler ile eksikleri gidermek size hem nakit akışı sağlayacak, hem de sizin gözden kaçırabileceğiniz gereksinimleri kullanıcıların geri dönüşleri sayesinde fark etme şansınız olacak.

Ürününüzün özellikle ilgi göreceği dönemler varsa bunları da bu noktada hesaba katmak şart. Örneğin evlilik ile ilgili bir girişiminiz varsa sizin için en önemli sezon yaz sezonu olacaktır. Ama bu girişiminizi yaz aylarında açmalısınız anlamına gelmiyor. Çünkü evlilik örneğinde planlamalar genellikle aylar öncesinden, genellikle de baharda başlar.

Yazın evlenecek çiftler düğün hazırlıklarına baharda başlayacaklarına göre sizin bu tarihte karşılarına hazır olarak çıkmanız gerekiyor. Yapmanız gerekecek düzenlemeler ve ayarlamaları da hesaba katarak takvimi bahardan da önceye çekmek bu örnek için iyi zamanlama olabilir.

Yatırımcılarla Ne Zaman Konuşacaksınız?

Yatırımcıların en sevmediği girişimci profili, karşılarında elinde sadece kağıt üzerinde bir proje ile çıkanlardır. Çok az girişimci kağıt üzerindeki bir proje ile yatırımcılarla el sıkışabilir. Eğer çok güvendiğiniz bir iş fikriniz varsa ama o fikri hayata geçirecek sermayeniz yoksa profesyonel yatırımcılar yerine yakınlarınızla konuşarak işe başlamak daha iyi bir fikir olabilir.

Yakın çevrenizde size güvenen profesyonel yatırımcılar varsa tabi ki bu durum değişebilir. Fakat o zaman da yatırımcıyı çok erken içeri aldığınız için ilk yatırımınızı düşük bir değerleme ile elde etme riski ile karşılaşabilirsiniz.

Derme çatma da olsa projenizin ilk halini ayağa kaldırabildiğiniz an yatırımcılar ile görüşmek için ilk doğru zaman denilebilir. İdeal zamanlama bu olmasa da, eğer projeyi bir adım daha ileri götürmek için mutlaka yatırıma ihtiyacınız varsa, yine düşük değerleme riskini göze alarak, yatırımcıların kapısını çalabilirsiniz.

Daha ideal olansa projenin büyük oranda tamamlanmış, piyasaya çıkmaya neredeyse hazır olduğu dönemdir. Proje bir süredir kapalı (veya açık) şekilde bir test grubu tarafından kullanılıyorsa, elinizde yatırımcılara gösterebilecek ümit vaat eden rakamlar, istatistikler varsa hem onları işinize daha kolay ikna edebilirsiniz, hem de projenin o anki değerine daha yakın bir değerleme ile yatırım alabilirsiniz.

Ne Zaman Büyüyeceksiniz?

Özellikle yeni girişimciler için tüm sürecin en hassas noktası büyüme konusudur. İşlerin, müşterilerin artmaya başlaması büyümeniz gerektiğine dair ilk işaretler olacak ama bu büyümek zorundasınız anlamına da gelmiyor. Özellikle de çok stabil olmayan ekonomilere sahip ülkelerde plansız ve zamansız büyümek yapılabilecek ciddi hatalardan bir tanesi.

Büyümek temel olarak doygunluğa ulaşıp şartların zorlanmaya başladığı zaman değerlendirilmesi gereken bir hareket. Müşteriler yavaş yavaş teslim süresinden şikayet etmeye veya personel iş yoğunluğu konusunda şikayetçi olmaya başladığında bu konuda artık bir adım atılması gerekecektir.

Bu konuda farklı yaklaşımlar olabilir ama ben büyümenin yavaş ve sağlam adımlarla yapılması gerektiğini düşünenlerdenim. İşiniz bir anlamda araba kullanmaya benzer. Yolda giderken ne kadar hızlanırsanız gerektiğinde ani bir hamle yapma ihtimalinizde o kadar düşer.

O yüzden büyümeniz gerektiğinde örneğin 5 kişilik ekibinize 5 kişi daha katmak yerine birer birer işe almak, süreçte kontrolü kaybetmenizi sağlar. Ekipmanlarınız artık yeterli gelmiyorsa tümünü birden değiştirmek yerine, teker teker veya kademeli olarak yenilemek, geliştirmek olası riskleri azaltacaktır.

Eğer kendi alanlarında uzman yatırımcılardan destek aldıysanız bu konuda işiniz daha kolay. Çünkü yatırımı zaten büyümek için aldınız ve elinize gerekli kaynağınız var. Üstelik işinizi büyütmek konusunda yeterli tecrübeniz yoksa bile yatırımcılar bu konuda size yol göstereceklerdir.

Ne Zaman Çıkış Yapacaksınız?

Diyelim ki 2 yıl önce kurduğunuz ve iyi giden bir internet girişiminiz var ve birileri size girişiminizi satın almak için 750 milyon dolar öneriyor. Ne yapardınız? Çıkış için 750 milyon dolar iyi bir rakama benziyor. Ama Zuckerberg 2. yılında Facebook’u 750 milyon dolara satmayı reddetti ve üzerinden 5 yıl daha geçtikten sonra bugün doğru olanı yaptığını rahatlıkla görebiliyoruz.

Peki ya teklif biraz daha yüksek, örneğin 6 milyar dolar olsaydı? Bu sefer satar mıydınız? Bu da 2. yılında Groupon’un reddettiği rakam…

Çıkış için zamanlama konusunda bu işi bilen hemen herkesin söyleyeceği şey projenin zirveye ulaştığı veya ulaşmak üzere olduğu zamandır. Teoride mükemmel bir tavsiye. Ama ne yazık ki girişiminizi satın almak isteyecek olanlar artık zirveye ulaşmış ve bundan sonra sadece aşağı doğru hareket edebilecek bir girişime çok para harcamak istemeyebilirler.

Çıkış zamanlaması ile ilgili tek bir doğru yanıt olduğunu düşünmüyorum. Mümkünse zirvede, düşüşe başlamadan önce çıkış yapmak mantıklı. Ama o zaman arzu ettiğiniz değerleme ile satış zor olabilir. Bu nedenle yapılması gereken en mantıklı hareket; girişimin olgunluk süreci içerisinde satışı gerçekleştirmek. Daha önce veya sonrasında projeyi değerinin altında satma riski ortaya çıkabilir.

Çıkış konusunda ayrıca; sektörün durumu, ulusal ve küresel ekonominin gidişatı (özellikle sektörü etkileme ihtimali varsa), gelişen yan sektörler, sektördeki diğer oyuncuların durumlarını gibi hesaba katılması gereken diğer etmenleri de gözden kaçırmamak gerekli.

Ama iyi bir girişimcinin ön görülerine güvenebiliyor olması lazım. Doğru zamanı belirlemek bilimsel olarak mümkün olmasa bile, eğer çıkmak için doğru zaman olduğunu hissediyorsa projenin herhangi bir aşamasında çıkış yapabilir. Buradaki tek önemli nokta bir daha geri dönüp bakmaması. Sonrasında bir zamanlama hatası yaptığını görecek olsa bile bunu bir felaket olarak değil sadece girişimcilik eğitiminde öğrenmesi gereken bir ders olarak değerlendirip yoluna devam etmeli.

Görsel Kaynaklar: Planetinsane, Powertel, Allwelike

Yorumlar (21)

  1. harika bir yazı olmuş elinize sağlık

    Cevapla
  2. tam da webrazzi’de okumak isteyeceğim türden bir yazı, bence okuyucularınıza net alemindeki haberleri vermenin yanında onların ihtiyaç duyduğu yönlendirmelerle ilgili yazılarınızı artırmalısınız.

    Bu konuyla ilgili merak ettiğim o kadar çok şey var ki,

    1- şirketleşmeden satış mümkün değil mi? Atıyorum, ing. bir sitemiz var, reklam gelirleriyle geçiniyor, aracılık hizmetleri görüyor vs. Tr’de bunun için şirket kurmadan işimizi yürütüyoruz diyelim ve yabancı bir yatırımcı sitemize talip oldu. Sadece domain ve host hesaplarını satmak gibi bir durum yeterli olacak mı? Böyle bir satışın getireceği riskler nelerdir?

    2- Ben asıl olarak Adwords dışında bir iş fikrinin pazarlanabilmesi için hangi argümanların kullanılabileceğini merak ediyorum. Sitelere konulacak sabit reklamlar diyebilirsiniz ama hiçbirisinin adwords kadar hedef kitleye ulaşabileceğini düşünmüyorum. Ya da bilmediğimiz şeyler mi var? Ben bu konuyla ilgili sizden somut tahliller istiyorum, mesela yemek sepeti.com’un , groupon’un kendilerini insanlara tanıtmakta ne gibi yollar izledikleri ve bunlara ne kadar maliyet ayırdıkları ve hangi süreçlerde ne gibi farklılıklara yöneldikleri gibi.

    3-merak ettiğim bir diğer nokta da, sadece bir fikre ve biraz da sermayeye sahipken, sitenin kodlanması sürecinde anlaşılan bilişim firmasına ne kadar ve nasıl güveneceğimiz, sözleşme yaparken nelere dikkat edeceğimiz vs.

    lütfen bu konularda yazmaya devam edin.

    Cevapla
  3. Benim tercih ettiğim yol başlangıç için şahıs firması kurmak tabi şahıs firması için de bağkur ödemesi, muahsebeci ücreti vede kira stopajı söz konusu. Ama başlangıç döneminde en kötüsü olasılığıda düşünmek gerekiyor. İlk senenizde zaten iyi birşeyler yapabiliyorsanız, güzel gelirler elde edip personel sayısında artışa gidiyorsanız muhasebeci zaten yakanıza yapışıp hadi seni ltd. yapalım diyecektir.

    Cevapla
    • Şahıs firmasının kendine göre avantajları vardır, limited şirketinin kendine göre. Önemli olan şirket kurmak değil, şirket kurmak işin en kolay yolu. Önemli olan o şirketi büyüyerek devam ettirebilmek. Şahıs şirketi de kursan eğer işler istediğin gibi gitmezse bir süre sonra bağkur primleri, vergiler vb. alır başını gider…

      Cevapla
      • Benim bahsetmeye çalıştığımda bu şahıs firmasının kendine göre olan avantajı işler beklendiği gibi olmaz ise kapaması kolay. Dezavantajlarından biri ise zaten kapanamsının kolay olamsı müşterilere pek güven vermez. Başlangıçda kurulan bir limited şirketinde işler iyi gitmez ise 5 sene kapatmak için beklemek gerekiyor. Benim açımdan şahıs başlangıç için ideal.

    • masrafları kısmak için (özellikle kira için kiralar inanılmaz yüksek) sanal ofisler düşünülebilir.

      Cevapla
      • sanal ofisleri vergi dairesi tanımıyor. Vergi dairesi sizin iş yapabileceğiniz asgari koşulları bekliyor, en düşük bir masa bir sandalye.

  4. Güzel bir yazı.. Emeğinize sağlık…

    Cevapla
  5. Güzel bilgilendirme teşekkürler..

    Cevapla
  6. Sayın Öncel gerçekten harikulade bir yazı pekçok girişimciye ışık tutabilir. Gelir modelleri ve Türkiyenin web 2.0 geçmişi, bugünü ve gelceği ile ilgili yerel gereçeklere uygun yazılara yer verirseniz oldukça faydalı olcaktır.

    Webrazzi ve değerli yazarlarının pekçok girişimcinin olgunlaşmasında ve yol haritası çizmesinde katkısı çok büyük.

    Saygılarımla

    Cevapla
  7. Oldukca bilgilendirici bir yazı, teşekkürler

    Cevapla
  8. Kim olursan ol, nasıl bir eğitim alırsan al hatta ve hatta bir konuda uzman ol hiçbir şey sahanın verdiğini vermiyor.

    Cevapla
  9. Yazi icin tesekkurler oncelikle.

    Cikis zamani, ozellikle bir girisimin exit strategy denilen isten cikis stratejisi olmasi cok onemli.

    Dediginiz gibi facebook bu konuda dogru hamle yaparken, Groupon bence bir daha hayatta goremeyecegi rakamlari reddederek yanlis hareket etti.

    Ozellikle yeni bir “tech bubble” dedikodukarinin bu kadar konusuldugu bir donemde..

    Cevapla
  10. Şu ana kadar yayınlanan yazıların içinde en iyilerden biri. Bu tür yazılara ağırlık verirseniz seviniriz. Aslında her bilgisayarcının damarlarında akan bir girişimcilik kanı vardır.

    Cevapla
  11. Müthiş bir yazı olmuş. Girişimciler için en önemli sorun maddi kaynakların elde edilmesi sanırım. Ülkemizin ekonomik yapısı ve özellikle son yıllarda artan yoğun işsizlik bizleri iş fikirleri bulmaya yönlendiriyor.

    Teknik bilgi eksikliği olmasına rağmen iş kurmaya kalkan kişiler ise yönetici vasıfları olmasına rağmen işi yürütemiyor. Ekip olarak iş veya şirket kurmak bu noktada daha mantıklı.

    Cevapla
  12. Gelir vergisi kanununun 18. maddesi bilgisayar programcılarına vergi muafiyeti tanıyor. Girişiminiz bir yazılım ürünü ise bunun satış ve kiralamasından elde edeceğiniz gelirler belirli şartlarda vergiden ve kdvden muaftır. Örneğin siz bir bilgisayar programcısısınız ve bir bilgisayar programı yazıp satıyorsanız bu program gelir vergisinden muaftır. Eğer önceki yıl ya da bu yıl başka bir program daha yazmadıysanız (yani peşpeşe farklı programlar yazıp satmıyorsanız) aynı zamanda kdvden de muafsınız. Devletin bilgisayar yazılımının gelişmesini sağlamak için verdiği bu imkanı programcı arkadaşlar kullanabilirler. ayrıca teknokentler de vergi muafiyeti konusunda iyi bir başlangıç noktasıdır.

    Cevapla
    • “ayrıca teknokentler de vergi muafiyeti konusunda iyi bir başlangıç noktasıdır.”

      birde kiralar yuksek olmasa …

      Cevapla
  13. Elinize saglik, guzel toparlama olmus. Evreler bazinda birkac katki yapmaya calismak istedim.
    1-Girisim ile sirketi karistirmama cok onemli bir nokta. Buradaki dogru soru kendime koltuk kazanmak icin sirket sahibi mi olmak istiyorum yoksa zengin olmak icin dogru bir girisimi mi baslatmak istiyorum.
    2-Sirket kurma zamanlamasi onerilerine katiliyorum. Tek katkim yapilan bir arastirmaya gore http://www.beyondthefirstworld.com/?p=16698 startuplarin ilk 20 basarisizlik nedeninde yanlis zamanlama 20. siradadir. Bu nedenle inanilmaz onemli degil.
    Diger yandan “ihtiyac yokken sirket kurmak” onerisinin niyetini anlamak ile beraber “gercek ihtiyac yok iken zaten fikirde is fikri degildir” yani ortada bir sey yok 🙂
    3- Urunu piyasaya cikarma zamani ile ilgili yorumunuzda “urun hazir olur olmaz” cumlesi belki yeterli olmayabilir cunku “urun” kavrami ile hangi kapsamda urunden bahsettigimiz kritik. Mukemmel her fonksiyonu hazir urun mu? Bence degil. Temel ihtiyaci karsilayacak minumum fonksiyondaki urun hazir olur olmaz baslamak gerekli, mukemmeli beklememeliyiz. Bu noktada odaklanma olan zamanlamayi goreceli olarak inanilmaz degistirir…
    4- Yatirimcilarla Ne zaman konusacaksiniz? Bu yorumlara katiliyorum ama bu asamadan once bir danisma kurulu kurmus olmayi tavsiye edebilirim.
    5- Buyume zamanlamasim icin benim icin en onemli isaret yeni herseyi alan ve onlari takip eden erken adaptecileri yuzde yuz tatmin ettiginiz noktada sonraki cogunluk grubuna gecerkenki donem buyume donemidir.
    6-Cikis zamanlamasi icin kriter siz ve sizi alma potansiyeli olan firmalarla ilgilidir.  Sizin marjinal buyumeye katkinizin dususe gectigi ama alacak onlarin buyutme potansiyelinin halen oldugu donemdir.

    Cevapla
    • Dediklerinize genel olarak katılmakla birlikte, 2. madde de verdiğiniz link 32 tane batan strartup demiş, chubbybrain.com sitesine de baktım kim ve nasıl iş yaptıklarına dair bir detay yok.
      Ayrıca zamanlamadan bahsettiği, finans krizleri. Zamanlama konusu çeşitli: ürün zamanlaması, yıl içindeki trendler, 10 yılda bir olan finansi krizler vb.

      Cevapla
  14. Yenilikçi teknolojik bir ürün ya da hizmet sunmayı planlıyorsanız, tüm kliasik ürün geliştirme süreçlerinde olduğu gibi,en çok kar edeceğiniz dönem başlangıçtan, ilk olarak sizinle rekabet etmeye başlayabilecek, hazıra konmuş firmaların ortaya çıkmasına kadar geçen süredir. Bundan sonra iş modelinizden ya da ürününüzden büyük paralar kazanmayı unutmak gerek. Groupon’da bence maksimum değerleme fırsatını kaçırdı. Artık kendi çekirdek işlerine yoğunlaşıp, yatırımcıları ne kadar karlı olduklarına ikna etmeleri gerek.

    Cevapla
    • bence bu kadar fon topladıktan sonra diğer yatırımcıları ikna etmek için kendisinin uğraşması çok gerekli değil, zaten değerlenen fonlarıyla fon yöneticileri iş çevresinde bunu yaparlar. (kimse 1 koyup 50 olan bir yatırımın aslında 10 edeceğini değil 100 değerinde olduğunu konuşur)

      Cevapla

Bir Cevap Yazın