x

Eğrisiyle doğrusuyla yeni internet yasası

Konuk yazarımız Avukat M. Gökhan Ahi, bilişim hukuku alanında Türkiye’nin önde gelen isimlerindendir. 

internet-yasasi-5651Kamuoyunda İnternet Yasası diye bilinen yasada yapılan değişiklikler, 6518 yasa numarasıyla TBMM’den geçti ve yürürlük için Cumhurbaşkanı’nın onayını bekliyor. Mevcut 5651 sayılı yasa, 2007 yılında yürürlüğe girmiş ve özellikle ilk 7 maddesi değerlendirildiğinde internetteki aktörlerin hak ve sorumluluklarını açıkça belirlemesi açısından olumlu karşılanmıştı. Ancak erişim engelleme ile ilgili 8. Madde her zaman sorunların ana kaynağı oldu.

İnternet yasasında (5651) değişiklik yapan 6518 sayılı yasa, özellikle 2 başlıkta kamuoyunda çok fazla eleştiri topladı. Bunlardan birincisi, erişim engellemenin keyfiliğe yola açacağı, ikincisi kullanıcıların internet ortamındaki hareketlerinin izlenebileceği endişesi oldu. Her iki endişede de haklılık payı yüksek.

Konuyu toplam 6 başlıkta değerlendirmek daha iyi olacaktır.

1- İnternet trafiğinin izlenecek olması

Mevcut yasa, herhangi bir erişim engelleme yönteminden bahsetmemişken, uygulamada alan adından ve IP adresinden sitelere erişim engellenmektedir. Değişiklik sonrasında sitenin tamamının engellenmesi yerine sadece hukuka aykırı sayfanın (URL adresinin) erişime kapatılması da eklenmiş oldu. Dolayısıyla, her erişim sağlayıcı bünyesinde yasaklı URL adreslerini erişime kapatmak için internet trafiğinin filtre içinden geçmesi gerekecek, bu durum kullanıcılarının hareketlerinin izlenebilmesi ve hakkında veri toplanabilmesine olanak tanıyacaktır. Zira, bu bilgilerin herhangi bir erişim sağlayıcı çalışanınca dahi kolaylıkla toplanabilecek olması, haberleşmenin ve özel hayatın gizliliği açısından endişe vericidir.

2- Trafik bilgilerinin tutulma süresinin uzaması

Mevcut yasada da zaten erişim sağlayıcılar en az 1 yıl, yer sağlayıcılar en az 6 ay trafik verilerini tutmak ve saklamak zorundaydı. Değişiklik sonrası bu süreler 2 seneye kadar uzayabilecek. Mevcut yasada, herhangi bir suç soruşturmasında veya hukuki bir uyuşmazlıkta, mahkeme kararı veya savcılık talimatı ile bu veriler zaten istenebilmekteydi. Ancak yapılan değişiklikle, Telekomünikasyon İletişim Başkanlığı bu trafik verilerini yer, içerik ve erişim sağlayıcılardan istediği zaman istediği şekilde alma yetkisine kavuştu. Ayrıca, içerik üreten sitelerden ve kişilerden yani içerik sağlayıcılardan bilgi talep edebilme yetkisi kabul edilebilecek nitelikte değildir, çünkü bazı bilgiler ticari sır niteliğinde gizli olabilir, ya da kişisel ve/veya hassas veriler olabilir.  Bu tür verilerin idari bir makamda toplanabiliyor olması da yine kullanıcıların özel hayatının gizliliğini ihlal edici nitelikte görülmektedir. Zira, bu verilerin ne amaçla alınacağı, nasıl işleneceği, ne şekilde saklanacağı ve bu verilere kimlerin ulaşacağı konusunda bir güvence düzenlemesi bulunmuyor.

3- İçeriğin yayından çıkarılması usullerinin değişmesi

Mevcut yasada, uyar – kaldır yöntemi benimsenmişti ve öncelikle başvurulması zorunluydu. En azından site sahipleri / yöneticileri şikayet edilen içerik hakkında bilgi sahibi olabiliyordu. Yasa değişikliğinde bu yöntem korunmakla beraber, önce içerik ve/veya yer sağlayıcıya başvuru zorunlu olmaktan çıkarılarak doğrudan mahkemeye başvurabilme imkanı getirildi. Mahkeme ilgili sayfa için erişim engelleme kararı verebileceği gibi olumsuz bir kanaat ile sitenin tamamına da erişimi engelleyebilir. Bu durum, bir çok site sahibinin güne sürpriz bir şekilde sitesinin kapandığı öğrenmekle başlayabileceği korkusu yaratıyor. Mevcut yasada, sadece ilgili içeriğin çıkarılmasına karar veriliyorken, maddenin yeni halinde içerik çıkarılması yerine, savunma hakkı verilmeksizin erişim engelleme söz konusu olabilecek. Kazancını internet üzerinde içerik yaratarak sağlayan bir çok girişim için durum tehlikeli bir hal alabilir.

4- Özel hayatın gizliliğinin ihlali halinin yargı kapsamı dışına çıkması

Yasa değişikliğindeki en dikkat çekici iki başlıktan birisi de yasanın özel hayat uygulaması. Bundan böyle özel hayatının gizliliği ihlal edilenler doğrudan TİB’e başvurup ihlal konusu yayınlara erişim engelletebilecekler. TİB Başkanlığı talimatıyla, özel hayatın gizliliği öne sürülerek bir çok engelleme yapılabilmesi idarenin yargı makamı gibi içeriklere müdahale etmesine açıkça imkan tanımış bir düzenlemedir. Kural olarak, kişi kamuya mal olmuş bir sanatçı, siyasetçi, sporcu bile olsa hayatının gizli alanına müdahale edilemez. Ancak söz konusu kişi kamuya mal olmuş bir kişi ise ve açıklanmasında kamu yararı varsa hayatının özel yönüne belirli bir miktar müdahale söz konusu olabilecektir.  Tabi ki, bu müdahale sınırsız değil, nitekim yatak odası görüntülerinde kamu yararı olduğunu kimse söyleyemez. Her ne kadar Başkanlık kararının mahkemeye onaylatılması gerekiyor da olsa, sonuç olarak bu yeni madde keyfi kullanılmaya çok müsaittir.

5- Erişim engellemede yeni tekniklerin kullanılabilmesi

Yeni yasaya göre erişim sağlayıcıları birliği adı altında bir birlik kurulacak. Bu birliğin görevi erişim engelleme kararlarını yerine getirmek. Ancak, bu birliğin diğer bir görevi de alternatif erişim engelleme yöntemleri geliştirmek. Örneğin, engelli sitelere ulaşmak için kullanılan DNS değiştirme ve VPN kullanma da duruma göre etkisiz hale getirilebilecek.

6- Usule ilişkin değişiklikler

Mevcut yasada sadece katalog suçlar olarak adlandırılan sınırlı sayıda bazı suçlara ilişkin olarak erişim engelleme yapılabiliyorken, erişim engellemelerin kapsamı genişlemiş olacak. Kişilik haklarının ve özel hayatın gizliliğinin ihlali de erişim engelleme için yeterli olabilecek. 24 saat ve 48 saat gibi kısıtlı süreler, mahkemelerin iş yüküne ve karar almak süreçlerine uygun düşmeyebilir. Hukuka aykırı içeriğin kaldırılması halinde erişim engellenmesi kararının kendiliğinden kalkıyor olması olumlu bir düzenleme, ancak aksine yeni bir mahkeme kararı almadan erişim sağlayıcıların ve TİB’in siteyi yeniden erişime açması pek kolay gözükmüyor.

Yeni internet yasanının ekonomik etkilerine başka bir yazıda değineceğiz.

Yorumlar (14)

  1. Şakir Şensoy |

    Engelleme kararı için yargı kararını şart koşanlar bu sorum size. Hakkınızda mesnetsizmi mesnetsiz, adimi adi bir video, foto vs internette hızla yayılmaya başlasa ve siz bunu engelletmek için mahkemeye başvursanız, mahkeme bunu minimum 1-2 gün içinde karara bağlasa hoşunuza gidermi. Yahu 1-2 gün içinde o video/foto zaten bütün dünyayı turlamış olacaktır. Gözünüzü seveyim biraz insaflı eleştiriler yapın. Kimsenin kimseye sansür uyguladığı falan yok. Buna literatürde osuruktan nem kapmak denir.

    Cevapla
    • Eren Bostan |

      e yazıyor yukarıda endişeler ve teknik ve hukuki olarak nelerin olabileceği. Okumadan “sansür uyguladığı yok” yazdınız sanırım veya okuduğğunuzu anlamadınız.

      Cevapla
    • merhaba bir şey sormak istiyorum. Hakkımızda mesnetsizmi mesnetsiz, adimi adi bir video, foto vs internette hızla yayılmaya başlayınca bu yasa sonucunda bu içerikler, içeriği yükleyen kişi tarafından zorla kaldırtılacak mı yoksa sadece Türkiyeden erişime mi kapanacak. Zira içeriği siteden kaldırtamıyorsa ne kadar engellerse engellesin yine o görüntüler dünya turu atmış olmayacakmı. o zaman biz bu duruma sansür değilde at gözlüğü taktırtma mı demeliyiz ?

      Cevapla
      • Burada sormanız gereken hemen içeriği kaldıralım değil, Bu mahkemeler neden bu kadar yavaş karar veriyor olmalıydı. Mahkemeleri ekarte etmek çözüm olmadığı gibi bu yasanın amacını heralde herkes anlamıştır.

  2. 5. maddedeki “VPN kullanma da duruma göre etkisiz hale getirilebilecek.” konusunda açıklık getirebilirmisiniz. nasıl olabilirde VPN i engelleyebilirlerki?

    Cevapla
    • Vpn encrypted bir protocol dahi olsa , daha handshake etmeden belli meta dataların transfer edilmesi gerekmektedir.Bu bile vpn protokolu icin bir signature sayılabilir.Protokolden gecen datayı plain olarak okuyamasanız bile , signaturelardan vpn kullandıgını farz edebilirsiniz.

      Cevapla
  3. Bir de internet yasası şu şekilde olmalı, önerilerimiz bunlar bunlar şeklinde bir yasa önerisi hazırlasanız. İhtiyaçları karşılasa ve biz de ona destek versek. Bu düzenlemenin sıkıntılar yaratacağı kesin ama aynı zamanda çözümlerde sağlıyor.

    Cevapla
  4. Enver Gökmen |

    Olaylar üzerinden yasa çıkartıyorlar. Herkes bu alakasız yasanın neden ortaya çıktığını biliyor. Yani zamanla manidar. Zaten müstehcen sayılabilecek içeriklerde mahkeme kararı olmadan engelleme olabiliyordu diye biliyorum.

    Bir de bu kadar kullanıcı bilgisini kim nereye girmiş 2 yıl ne yapacaklar acaba? Bu apaçık fişleme özellikle idare yetkisinde olan bir kurumun yetkisinde bir fişlemenin önü açılmıştır.

    Site kapatmak ve yada url yasaklamak ile internet gibi bir ortamda bunun yayılmasının önüne geçeceklerini zannediyorlarsa yanılıyorlar. O kadar çok site var ki yaymak isteyen aynı anda 100 platforma yükleyebilir yada biri kapandıkça diğerine.

    Yani bu karmaşada bu yasanın gerçekten toplum ve Özel hayatın gizliliği için bu kadar hızlı çıkmasının mümkün olmadığını herkes biliyor.

    Cevapla
  5. Hasan Deger |

    Yeni yasa ile birlikte youtube’da yasaklanan videoyu görüntülemek istediğinizde “Bu video hükümet veya video ismi geçen şahsın istediği sebebiyle engellenmiştir” yazısı çıkacak.

    Şu anki mevcut yasa ise siteyi tamamen kapatmayı gerektiriyor. Youtube için A.K.K (Atatürk’ü Koruma Kanunu) kapsamında birçok dava kararı mevcut. Normalde yasaya göre sitenin tamamen kapatılması gerekiyor. Ancak halk tarafında genel bir itiraz olacağından bunu uygulamıyorlar.

    Yeni kabul edilen yasa ile birlikte Atatürk’e herhangi bir hakarette bulunulduğunda sitenin tamamı değil, sadece o video sayfası engellenecek. Böylece biz o hiç beğenmediğimiz hareketleri görmeyeceğiz. Bunun neresi kötü bir açıklar mısınız?

    Şahsem benim evde ailem arasında çekmiş olduğum videolar, hackerlar veya bir şekilde youtube gibi bir web sayfasında iznim olmadan yayınlansa, elbette itiraz edebileceğm bir merci olması gereklidir.

    Lise çağlarımda 5 arkadaşım tarafından dövülmüştüm. Bir işgüzar arkadaş video’ya çekip youtube’da yayınlamış. Dövülmekten beter oldum. Okul değiştirmek zorunda kaldım. Şikayet edecek bir merci bulamadım. Siz böyle bir durumda olmak ister misiniz?

    Cevapla
  6. Kenan Oktaylı |

    Şu “e fena mı yapıyolar?”, “bunun neresi kötü?”, “böyle olsa senin hoşuna gider mi?” lafı sıktı artık. Hep aynı kılıf. Böyle bir kaset düşmüşse başta bu kaseti çeken, sonra İnternet’e yükleyen ve varsa bile bile bunu yayınlayan suçludur. Kimin suçlu olduğuna da sen-ben değil, bağımsız mahkemeler karar verir, gereğini hükmeder. O kasedi yayından kaldırtırsın, çekeni-yükleyeni de bulur cezalandırırsın.

    Bu yasanın kılıfını çıkarın, olay bir kuruma ve kişilere keyfi engelleme yetkisinin verilmesidır. Kararını en hızlı ve etkili şekilde uygulama altyapısını da bu kuruma sağlamaktadır. Üstelik hala yaptığı binlerce engellemenin nedenini açıklayamayan, hatta yaptığı engellemelerden haberi olmayan bir kuruma! (Not: Mahkemelerin verdikleri tüm kararların gerekçeleri vardır, bellidir, açık açık yazılır.)

    Neyse, beyler, endişemiz şu: Benim eşime yazdığım bir aşk mesajını, özel mesaj olarak gönderdiğim bir fotoğrafrı ISS veya TİB’de çalışan herhangi birinin keyfi bir şekilde görebilecek olmasına ne diyorsunuz? Bir suçla ilgili yargılanıyor olsam ve hakim-savcı, mahkeme eşimle olan konuşmalarım olayla ilgili bilgi içerebileceğini düşünüp isterse çıkarır bakarsın. Bakan kişinin kimliği ve neden baktığı da bellidir. Ama kim olduğu belli olmayan biri keyfi bir şekilde benim özelime bakamaz. Bakmamalıdır. Bkz: Anayasal Hakkım: Özel hayatın gizliliği.

    TİB bir mahkeme, yargı organı mı? Değil. Suça, suçluya, suç unsuruna karar veremez. Bir yürütme organı olarak mahkemenin verdiği kararı uygulayabilir. Onun dışında da görevi ülkedeki iletişim altyapıları geliştirmek, sorunlarını çözmek falan olmalıdır. O zaman biraz olsun adına yakışanı yapmış olur.

    Not: Tabii biz burada hukuk ilkeleri ve bilişim sektöründeki bilgilerimizle bunları tartışıyoruz ama temelde olay çok daha farklı… Bu yasa senin-benim yatak odamızı, özelimizi korumak için gelmiyor, arkadaşım. Boşuna üstümüze alınıp sevinmeyelim.

    Cevapla
    • Hasan Deger |

      Arkadaşım kullanıcının IP kayıtlarını almadan suçu işleyen adamı nasıl bulacaksın?
      Haydi IP kayıtlarına razıı olundu diyelim. Suçluyu buldun. 10 sene hapis cezası verdin diyelim. Adamın videolar halen alenen internette yayılmaya devam mı etsin?

      Zaten 4 saatte yapılacak engelleme yasak değil, adı üzerinde TEDBİR. Bunu da videosu internete yüklenen adam mağdur olmasın diye yapacaklar. Sonradan görülecek mahkeme ile bu tedbir ya kalkacak ya da tamamen yasaya ayrıkırı bir durumsa erişim tamamen engellenecek.

      Şahsen senin bir çözümün varsa bu konuda, benim seneler önce internete iznim olmadan yüklenen bir videom var. Sana adresini vereyimde bi zahmet yasaya aykırı yapılan bu yüklemeyi yapanı bul, buldur, kaldırt vs..

      Cevapla
      • konu IP değil. IP adresi zaten eskiden beri loglanıyordu, bu konuda bir değişiklik yok. ama artık http URL bilgisi de saklanacak. yani kısaca browser adres çubuğuna girdiğiniz her şey iki sene saklanacak demektir. (protokol https ise bu lafım geçersiz kalıyor). yani senin hangi videoları izlediğini, hangi blogları okuduğunu, hangi sitelere girip çıktığını 2 sene boyunca saklayacaklar. ne güzel değil mi? bunu bizden başka kim yapıyor biliyor musun – kafayı baskı ile bozmuş iran, neredeyse halkına toptan interneti kapatacak olan çin ve her bir şeyi terör meselesine bağlayıp ulusal güvenlik diye kendi vatandaşına güvenmeyi bırakmış amerika birleşik devletleri. şimdi bu kulübe biz de katıldık. son bir söz; bu tip yasaklarla felan hiçbir şeyi kontrol edemezsiniz. zaten söylendiği gibi; bir kere internete düşen ilelebet internette kalır, geçmiş olsun.

  7. Aslında bunun bir çare olmadığını, sadece sektöre zarar vereceğini hep birlikte göreceğiz. Sanırım bu yasa ile en büyük zararı haber siteleri ve interaktif sözlükler görecekler. Zaten hangi sitelerin kapatılacağı önceden belirlenmiştir.

    Orjinal ürün satmayan veya şikayet alan e-ticaret sitelerinin kapatılması da gündeme gelebilir.

    Cevapla

Bir Cevap Yazın